آیا پرتو درمانی (رادیوتراپی) درد دارد؟
شنیدن نام پرتو درمانی برای بسیاری از بیماران با استرس و نگرانی همراه است و معمولاً اولین سوالی که از پزشک میپرسند این است: آیا پرتو درمانی درد دارد؟
پاسخ کوتاه و قطعی به این سوال «خیر» است. خود فرآیند تابش اشعه در حین جلسات پرتو درمانی کاملاً بدون درد است. در زمان قرار گرفتن زیر دستگاه، شما هیچگونه سوزش، درد یا گرمایی احساس نخواهید کرد؛ این تجربه دقیقاً مشابه گرفتن یک عکس رادیولوژی ساده یا سیتیاسکن (CT Scan) است و در کمتر از چند دقیقه تمام میشود.
با این حال، رادیوتراپی یک درمان تدریجی است. اگرچه خودِ تابش اشعه دردی ندارد، اما با گذشت چند جلسه و تجمع اثر اشعهها در بافت هدف، ممکن است عوارض ثانویهای مانند التهاب، قرمزی یا حساسیت پوستی در ناحیه درمان ایجاد شود که برخی بیماران آن را شبیه به آفتابسوختگی توصیف میکنند.
در ادامه این مقاله، به طور کامل بررسی میکنیم که چرا این حساسیتهای پوستی ایجاد میشوند و دکتر احسان کرباسی چه راهکارهای سادهای را برای تسکین و مدیریت این عوارض پیشنهاد میدهند.
پرتو درمانی که با نام رادیوتراپی هم شناخته می شود، دومین روش رایج برای درمان انواع سرطان به شمار می رود. در این روش از پرتوها و اشعه های پرقدرت و البته کنترل شده انرژی استفاده می کنند، تا با تأثیر گذاری روی ژنتیک و DNA، سلول های سرطانی را نابود کند.
پرتو درمانی را می توان به روش های مختلفی صورت داد که هر کدام کاربردهای خاص خود را دارند و می توانند در شرایط منحصر به فرد، مورد استفاده قرار بگیرند.
اما همواره رایج ترین سوالی که در مورد اغلب روش های درمانی و درباره پرتو درمانی هم پرسیده می شود، این است که آیا پرتو درمانی درد دارد؟
برای اینکه با پاسخ این سوال آشنا شوید بهتر است، کمی بیشتر در مورد پرتو درمانی بدانید. با ما همراه باشید تا با رادیوتراپی اندکی بیشتر آشنا شوید و پاسخ این سوال که آیا پرتو درمانی درد دارد یا نه را بیابید. برای اطلاع از فواید پرتو درمانی کلیک کنید.
چرا بعد از چند جلسه رادیوتراپی، پوست دچار سوزش یا التهاب میشود؟
همانطور که اشاره کردیم، تابش اشعه در لحظه هیچ دردی ندارد. اما پرتو درمانی یک درمان تجمعی است؛ به این معنی که اثر اشعهها در طول جلسات متوالی روی هم جمع میشود. از آنجایی که اشعه برای رسیدن به تومور باید از پوست عبور کند، سلولهای سالم پوست در ناحیه درمان نیز تا حدودی تحت تأثیر قرار میگیرند.
معمولاً پس از گذشت ۲ الی ۳ هفته از شروع جلسات رادیوتراپی، ممکن است متوجه تغییراتی در پوست خود شوید. این حالت که به آن درماتیت رادیوتراپی میگویند، علائمی شبیه به آفتابسوختگی دارد. پوست ناحیه درمان ممکن است دچار قرمزی، خشکی، خارش و در موارد شدیدتر، پوستهپوسته شدن و سوزش شود. جای نگرانی نیست؛ این یک واکنش کاملاً طبیعیِ بدن است و نشان میدهد که درمان در حال انجام کار خود است. با استفاده از تکنیکهای پیشرفته و دستگاههای مدرنی که در کلینیک دکتر احسان کرباسی استفاده میشود (مانند تکنیک IMRT و VMAT)، میزان آسیب به بافتهای سالم پوست به حداقل ممکن میرسد.
چگونه سوزش و التهاب پوست بعد از پرتو درمانی را تسکین دهیم؟
مدیریت عوارض پوستی در طول دوره رادیوتراپی بسیار مهم است. با رعایت چند نکته ساده میتوانید از شدت یافتن سوزش و درد جلوگیری کنید. دکتر کرباسی همواره به بیماران خود توصیههای زیر را ارائه میدهند:
شستشوی ملایم: ناحیه تحت درمان را فقط با آب ولرم و صابونهای بسیار ملایم (بدون عطر و مواد شیمیایی قوی) بشویید. از لیف کشیدن یا مالش شدید پوست خودداری کنید.
پوشیدن لباسهای نخی و گشاد: لباسهای تنگ و پلاستیکی باعث اصطکاک و تعریق میشوند که سوزش پوست را بیشتر میکند. فقط از لباسهای نخی، نرم و گشاد استفاده کنید.
استفاده از پمادهای تسکیندهنده: برای رفع خشکی و التهاب، استفاده از کرمهای مرطوبکننده فاقد عطر (مثل پماد کالاندولا، ژل آلوئهورا یا پمادهای حاوی اوسرین) بسیار کمککننده است. توجه: هرگز بدون مشورت با متخصص رادیوتراپی خود، از کرمها یا لوسیونهای ناشناخته استفاده نکنید و حداقل تا ۲ ساعت قبل از جلسه پرتو درمانی، هیچ کِرمی روی پوست خود نمالید.
دوری از نور مستقیم خورشید: پوستِ تحت درمان به شدت حساس است. در صورت قرار گرفتن در معرض آفتاب، حتماً از لباسهای پوشیده استفاده کنید.
آیا پرتو درمانی داخلی (براکیتراپی) با درد همراه است؟
پرتو درمانی به دو روش خارجی (تابش از بیرون) و داخلی (براکیتراپی) انجام میشود. آنچه تا اینجا گفتیم مربوط به پرتو درمانی خارجی بود. اما در براکیتراپی، منبع تولید اشعه مستقیماً در داخل بدن و در کنار یا درون تومور قرار میگیرد.
بسیاری از بیماران میپرسند که آیا وارد کردن این منبع اشعه به بدن دردناک است؟ پاسخ این است که برای قرار دادن اپلیکاتورها (لولهها یا سوزنهای مخصوص حامل اشعه) در داخل بدن، معمولاً از بیحسی موضعی، داروهای آرامبخش و یا بیهوشی عمومی کوتاه مدت استفاده میشود. بنابراین شما در حین انجام این پروسه درد شدیدی را احساس نخواهید کرد. ممکن است پس از از بین رفتن اثر بیحسی، احساس فشار یا ناراحتی خفیفی در آن ناحیه داشته باشید که کاملاً طبیعی است و با مسکنهای سادهای که پزشک تجویز میکند، به راحتی قابل کنترل و درمان است.
نقش تغذیه در کاهش التهاب و دردهای ثانویه پرتو درمانی
شاید عجیب به نظر برسد، اما چیزی که میخورید تأثیر مستقیمی بر سرعت ترمیم بافتها و کاهش التهاب ناشی از رادیوتراپی دارد. بدن شما برای بازسازی سلولهای سالمی که در حین پرتو درمانی آسیب دیدهاند، به انرژی و مواد مغذی بیشتری نیاز دارد. رعایت یک رژیم غذایی اصولی میتواند عوارضی مانند سوزش پوست، ضعف و دردهای گوارشی را به حداقل برساند:
آبرسانی مداوم (معجزه آب): هیدراته نگه داشتن بدن، مهمترین قدم برای جلوگیری از خشکی و سوزش پوست است. روزانه حداقل ۸ تا ۱۰ لیوان آب بنوشید. مایعات به دفع سموم و تسریع روند ترمیم بافتها کمک میکنند.
پروتئین؛ آجر ساختمانِ سلولها: مصرف مواد غذایی غنی از پروتئین مانند تخممرغ، گوشت بدون چربی، ماهی، مرغ و حبوبات پخته، به بدن کمک میکند تا بافتهای آسیبدیده را سریعتر ترمیم کند و از ضعف عضلانی جلوگیری نماید.
پرهیز از غذاهای محرک و اسیدی: اگر پرتو درمانی شما در ناحیه سر، گردن یا قفسه سینه انجام میشود، ممکن است در بلع غذا احساس سوزش کنید. در این شرایط باید از خوردن غذاهای تند، ادویهدار، بسیار داغ و میوههای اسیدی (مثل پرتقال و گوجهفرنگی) خودداری کنید.
غذاهای نرم و پوره شده: در صورت بروز التهاب در دهان یا گلو، استفاده از غذاهای نرم مانند سوپ میکسشده، پوره سیبزمینی، ماست و اسموتیها، بلع را آسانتر کرده و از تحریک و درد جلوگیری میکند.
| مرحله / نوع درمان | میزان درد | توضیحات تکمیلی |
|---|---|---|
| حین تابش اشعه (زیر دستگاه) | کاملاً بدون درد | فرایند تابش اشعه هیچگونه درد فیزیکی ندارد و دقیقاً مشابه انجام یک عکسبرداری ساده (رادیولوژی) است. |
| واکنشهای پوستی (کوتاهمدت) | خفیف تا متوسط | پوست ناحیه تحت درمان ممکن است به تدریج دچار قرمزی، خشکی و حالتی شبیه به آفتابسوختگی شود که با پمادهای مخصوص کنترل میشود. |
| عوارض داخلی (بسته به ناحیه) | متغیر | اگر پرتودرمانی در نواحی خاصی مانند گلو یا لگن باشد، ممکن است به مرور زمان باعث سوزش موقت هنگام بلع یا دفع شود. |
| پس از پایان دوره درمان | کاهش تدریجی | اکثر عوارض و دردهای ایجاد شده طی چند هفته پس از پایان جلسات پرتودرمانی، با ترمیم بافتها از بین میروند. |
سه پارامتر اصلی برای درد کمتر پرتودرمانی
- تعیین دوز مناسب
- هدفگیری دقیق
- تعیین تعداد جلسات مناسب
متخصص پرتو درمانی بر اساس شرایط بیماری و دوزهای معینی که متناسب با وضعیت های مختلف تعیین شده اند، بهترین دوز موثر را برای شما تعیین خواهد کرد. انتخاب دوز مناسب اشعه اهمیتی حیاتی دارد، چراکه اگر این دوز کمتر از میزان موثر باشد نمی تواند تأثیر مناسبی روی درمان سرطان داشته باشد، و اگر بیشتر از حد لازم باشد می تواند آسیب های جدی به بدن و بافت های سالم وارد کند.
از طرف دیگر هدفگیری دقیق اشعه ها، برای پرهیز از برخورد آنها با بافت های سالم بدن اهمیتی دوچندان دارد. امروزه با پیشرفت تکنولوژی دستگاه های پزشکی، هدفگیری دستگاه ها هرچه دقیقتر شده است، اما این به معنای آن نیست که در بهترین شرایط، هیچ کدام از بافت های سالم اطراف تحت تأثیر اشعه قرار نمی گیرند. بلکه هرچه این اثر حداقلی تر باشد، ایمنی درمان هم بیشتر است.
یادتان باشد که بافت های سالم می توانند خودشان را ترمیم کنند، اما بافت های سرطانی نمی توانند. از این رو بهترین متخصصان پرتو درمانی با یک علامت گذاری نقطه ای روی پوست، که اغلب مثل یک تتوی دائمی و ریز است، جایگاه تومور سرطانی را دقیقا مشخص می کنند تا در هر جلسه دقیقا بدانند که اشعه ها را کجا باید بتابانند.
در کنار این موارد، تعیین تعداد جلسات برای نتیجه گرفتن از درمان نیز اهمیت زیادی خواهد داشت.
سوالات متداول
آیا هنگام تابش اشعه پرتو درمانی، احساس سوختگی یا درد خواهم داشت؟
پاسخ: خیر. فرآیند تابش اشعه کاملاً نامرئی، بیصدا و بدون درد است. شما در حین کار دستگاه هیچگونه سوزش، گرما یا دردی احساس نمیکنید؛ این تجربه دقیقاً مانند زمانی است که یک عکسبرداری ساده رادیولوژی یا سیتیاسکن انجام میدهید
۲. اگر رادیوتراپی درد ندارد، پس چرا برخی بیماران از سوزش پوست شکایت میکنند؟
پاسخ: خودِ تابش اشعه در لحظه بیدرد است، اما پرتو درمانی یک درمان تدریجی است. پس از گذشت چند هفته از شروع جلسات، تجمع اثر اشعهها ممکن است باعث التهاب، قرمزی و خشکی پوست (شبیه به آفتابسوختگی) در ناحیه درمان شود. این یک واکنش موقتی است و با پمادهای تجویزی پزشک به راحتی کنترل میشود.
۳. آیا بعد از اتمام جلسه پرتو درمانی، برای بازگشت به خانه درد دارم یا نیاز به همراه است؟
پاسخ: خیر. از آنجایی که در پرتو درمانی خارجی (رادیوتراپی معمول) از هیچگونه بیهوشی استفاده نمیشود و دردی وجود ندارد، شما بلافاصله پس از اتمام جلسه میتوانید مطب را ترک کنید. اکثر بیماران برای رانندگی یا بازگشت به خانه نیازی به همراه ندارند و به کارهای روزمره خود میپردازند.
۴. آیا قرار دادن تجهیزات در پرتو درمانی داخلی (براکیتراپی) دردناک است؟
پاسخ: برای قرار دادن منابع اشعه در داخل بدن (براکیتراپی)، پزشک حتماً از بیحسی موضعی، داروهای آرامبخش یا بیهوشیهای کوتاهمدت استفاده میکند تا شما در حین کار دردی حس نکنید. پس از رفع اثر بیحسی ممکن است احساس فشار یا درد خفیفی داشته باشید که با مسکنهای ساده کاملاً برطرف میشود
بهترین متخصص پرتو درمانی
انتخاب یک متخصص پرتو درمانی قابل اعتماد اهمیت زیادی در رادیوتراپی دارد. چون در صورتی که پرتو درمانی به خوبی و به درستی انجام نشود، نه تنها تأثیری در درمان سرطان ندارد، بلکه می تواند موجب بروز مشکلات بعضا جدی در بدن شود.
بهترین متخصص پرتو درمانی، یک رادیوتراپیست انکولوژیست است که در کنار مهارت در پرتو درمانی شناخت بسیار خوبی از انواع سرطان دارد و می تواند به خوبی با سایر اعضای کادر درمانی شما همکاری کند.
دکتر احسان کرباسی از جمله بهترین متخصصان پرتو درمانی و انکولوژی در کشور هستند که از پیشگامان جدیدترین روش های رادیوتراپی در ایران شناخته می شوند. دکتر کرباسی تاکنون تجارب بسیار خوبی در زمینه درمان بیماران سرطانی مختلف و انجام پرتو درمانی های موفق داشته اند.
منبع: www.cancer.org
خداروشکر نیازی نداشتم به این مبحث صرفا جهت اطلاع عمومی سرچ کردم، بسیار کامل، جامع و مفید بود، انشالله موفق باشید و همه بیمارانتون هم عاقبت بخیر?